Rok kalendarzowy bywa konstruktem arbitralnym, umowną klamrą, którą narzucamy strumieniowi doświadczeń, by nadać mu pozór porządku. A jednak – sic transit – koniec grudnia nieodmiennie prowokuje do bilansu, do aktu intelektualnej inwentaryzacji, w której pamięć selekcjonuje fakty niczym doświadczony edytor: bez sentymentalizmu, lecz nie bez czułości. Dla kogoś, kto żyje pomiędzy światłem a drogą, pomiędzy migawką aparatu a rytmicznym stukotem opon na asfalcie, podsumowanie roku nie jest wyłącznie rachunkiem strat i zysków. To raczej próba uchwycenia sensów – efemerycznych, ale znaczących.
Rok 2025 jawi mi się jako sekwencja kadrów o zmiennej ogniskowej: od lektur, które rezonowały w głowie długo po zamknięciu okładki, przez miejsca, które domagały się uważności i pokory wobec własnej topografii, aż po serniki – te niepozorne artefakty codzienności, które w sposób zaskakujący potrafią stać się miarą szczęścia. Tak, serniki również zasługują na krytycznoliteracki namysł; w końcu kultura kulinarna to pełnoprawny tekst do czytania, a niekiedy wręcz comfort food dla duszy.
Nie będzie to zestawienie kompletne ani obiektywne. Raczej subiektywna topografia zachwytów, drobnych olśnień i kilku świadomie pielęgnowanych obsesji. Top 3 – liczba wystarczająco mała, by uniknąć inflacji zachwytu i wystarczająco pojemna, by pomieścić to, co w minionym roku okazało się naprawdę worth the ride.
KSIĄŻKI
Rok 2025 bezdyskusyjnie należał do literatury. Czytałem zdecydowanie więcej, niż oglądałem – film i serial ponownie przegrały z papierem, marginesem i ołówkiem. Bilans czasu wolnego znów okazał się dramatycznie niezrównoważony, ale nie odczuwam z tego tytułu ani krzty skruchy. Próby odnalezienia złotego środka między narracją audiowizualną a tekstem drukowanym kończą się u mnie regularnym fiaskiem; najwyraźniej mój wewnętrzny regulator homeostazy kulturowej jest fabrycznie ustawiony na tryb reading heavy. I dobrze.
Największym książkowym wyczynem – w sensie stricte wytrzymałościowym – było w tym roku domknięcie „W poszukiwaniu straconego czasu” Marcela Prousta. Dzieło-legenda, tekst wymagający nie tyle lektury, co długotrwałej koabitacji. Czytałem je przez trzy lata, etapami, z przerwami, momentami wręcz w kontrze do własnej cierpliwości. Była to lektura z gatunku ascetycznych: hermetyczna, spowolniona, momentami irytująca, a jednocześnie hipnotyczna. Obiecałem jej przeczytanie swojemu promotorowi – i słowa dotrzymałem – lecz nie umieszczam jej w tegorocznym zestawieniu. To książka spoza rocznych rankingów, bardziej osobisty maraton niż sezonowy sprint.
„Historia sztuki bez mężczyzn” to książka, która działa jak korekta ekspozycji w źle naświetlonym archiwum kultury. Nie tyle polemiczna, co precyzyjnie rewindykująca – przywracająca należne miejsce artystkom systemowo wypychanym poza kanon. Lektura erudycyjna, ale przystępna, podszyta intelektualną elegancją i krytyczną świadomością mechanizmów wykluczenia. Po niej inaczej patrzy się na muzealne ściany.
„Człowiek, który bał się żyć” – rzecz najbardziej intymna z tej trójki. Subtelna, introspektywna opowieść o paraliżu egzystencjalnym, o życiu przeżywanym w trybie warunkowym. Książka, która nie krzyczy, lecz długo rezonuje; czytana powoli, zostawia po sobie ślad podobny do dobrze skomponowanej fotografii analogowej: bez ostentacji, za to z głębią tonalną, której nie da się łatwo zapomnieć.
Na koniec „Wszyscy to robimy. Krótka opowieść o mijaniu się z prawdą” to z kolei błyskotliwa wiwisekcja ludzkiej skłonności do konfabulacji – tej drobnej, codziennej, społecznie akceptowalnej. Książka balansuje na styku psychologii poznawczej i eseju kulturowego, uświadamiając, jak często prowadzimy narrację rzeczywistości pod własną tezę. Lektura niewygodna, ale oczyszczająca – intelektualny reality check.
FILMY
W 2025 roku kino ustąpiło pola literaturze niemal bez walki. Seansów było niewiele, a moja relacja z filmem przypominała raczej epizodyczne romanse niż stabilny związek. Nie był to jednak czas stracony – przeciwnie. Skromna liczba obejrzanych tytułów działała jak filtr jakościowy: to, co przeszło przez sito uwagi, okazało się nad wyraz wartościowe. Z pełną świadomością zakładam też, że poniższe filmy nie są nowościami sezonu; pojawiły się w obiegu kulturowym wcześniej, lecz dopiero w 2025 roku trafiły w mój horyzont recepcji. I zrobiły to z impetem.
„Osiem gór”, film o męskiej przyjaźni, milczeniu i krajobrazie jako równoprawnym bohaterze narracji. Góry nie są tu metaforą – są realną, wymagającą obecnością, wobec której człowiek musi się określić. To kino powolne, medytacyjne, bliskie literaturze drogi, w którym relacja ojciec–syn i relacja człowieka z naturą splatają się w jedno doświadczenie dojrzewania. Film, który nie oferuje łatwych konkluzji, ale zostawia widza z poczuciem dobrze przeżytego czasu.
„C’mon C’mon” to z kolei przykład filmu, który działa ciszej, niż sugeruje jego siła rażenia. Minimalistyczna forma, czarno-biała fotografia i dialogi pozbawione emfazy tworzą przestrzeń dla relacji międzyludzkiej rozpisanej na subtelne gesty i pauzy. To opowieść o słuchaniu – nie tylko dzieci, ale i świata – oraz o odpowiedzialności emocjonalnej, która nie zawsze przychodzi naturalnie. Kino empatyczne, ale niesentymentalne; delikatne, lecz precyzyjne.
„To była ręka Boga” Paolo Sorrentino to film autotematyczny, ale pozbawiony narcyzmu. Reżyser snuje osobistą mitologię dorastania, strat i pierwszych olśnień, zanurzoną w neapolitańskiej materii miasta, które oddycha równie intensywnie jak jego bohaterowie. To kino kontemplacyjne, operujące pamięcią jako konstruktem niepewnym, fragmentarycznym, momentami boleśnie selektywnym. Estetyczna brawura spotyka się tu z melancholią, a ironia nie znosi ciężaru doświadczenia, lecz go oswaja.
SERIALE
Serial w 2025 roku funkcjonował u mnie na prawach gościa okazjonalnego: wpadał bez zapowiedzi, zostawiał po sobie ślad i znikał na dłużej. Nie był to jednak kontakt przypadkowy ani powierzchowny. Wręcz przeciwnie, selekcja okazała się bezlitosna, a próg wejścia wysoki. Warto jednak odnotować dwa tytuły, które nie trafiły do ścisłego top 3, a mimo to bezdyskusyjnie zasługują na miejsce w serialowym kanonie roku: „Ripley” oraz „Nic nie mów”. Pierwszy hipnotyzował formalną dyscypliną i ascetycznym pięknem obrazu, drugi chłodem faktów i etycznym ciężarem opowiadanej historii. Oba dowiodły, że serial może być formą równie wymagającą jak literatura faktu czy kino autorskie.
„Sceny z życia małżeńskiego” to serial, który z chirurgiczną precyzją rozkłada na czynniki pierwsze intymność, komunikację i emocjonalne niedopowiedzenia. To nie jest opowieść o małżeństwie sensu stricto, lecz o mechanice relacji: o tarciu między potrzebą bliskości a lękiem przed utratą autonomii. Dialogi pełnią tu funkcję sejsmografu, rejestrują najmniejsze drgania uczuć, zanim dojdzie do emocjonalnego trzęsienia ziemi. Serial wymagający, momentami wręcz wyczerpujący, ale intelektualnie uczciwy do bólu.
„The Offer” stanowi kontrapunkt dla tej emocjonalnej ascezy. To serial autotematyczny, opowiadający o kulisach powstawania „Ojca chrzestnego”, a zarazem błyskotliwa lekcja historii kina i mechanizmów przemysłu filmowego. Tempo narracji, barokowa galeria postaci i ironiczny dystans czynią z niego opowieść, która bawi, ale też edukuje. To rzadki przypadek serialu, który potrafi być jednocześnie rozrywkowy i erudycyjny, behind the scenes w najlepszym możliwym znaczeniu.
Zestawienie zamyka „Chłopiec pochłania wszechświat”, serial o dorastaniu na peryferiach świata dorosłych, gdzie brutalność życia sąsiaduje z dziecięcą wyobraźnią. To narracja nasycona emocjonalną ambiwalencją: czuła, a zarazem bezlitosna; poetycka, lecz zakorzeniona w społecznej rzeczywistości. Siła tego serialu tkwi w umiejętnym balansowaniu między realizmem a metaforą w opowiadaniu historii, która mimo lokalnego kontekstu okazuje się uniwersalna.
ALBUMY
Rok 2025 był dla mnie czasem intensywnej eksploracji dźwięku, choć, co warte odnotowania, niekoniecznie nowości sensu stricto. Dominowały gatunki, które z definicji wymykają się szybkiemu konsumowaniu: elektronika o rodowodzie klubowym, lecz z ambicjami kontemplacyjnymi, acid jazz flirtujący z retrofuturyzmem oraz ambient rozumiany nie jako tło, lecz jako pełnoprawna forma narracji dźwiękowej. Był to rok słuchania uważnego, często w ruchu, na rowerze, w podróży, w półcieniu wieczoru, gdzie album przestaje być zbiorem utworów, a staje się środowiskiem akustycznym.
Na tym tle wyraźnie wykrystalizowało się top 3, złożone z płyt, które niezależnie od daty wydania, zdominowały mój prywatny pejzaż audialny.
SiebZehn „Starship Signals” (2019) to album, który brzmi jak komunikat nadany z orbity niskiej introspekcji. Elektronika oparta na precyzyjnych sekwencjach i pulsującym rytmie łączy tu estetykę deep listening z wyraźnym, niemal kinowym rozmachem. To muzyka drogi idealna do przemieszczania się, ale wymagająca skupienia. Futurystyczna, a jednocześnie zaskakująco organiczna.
The Dining Rooms „Subterranean Modern” (2020) wpisuje się w długą tradycję włoskiej elektroniki z domieszką acid jazzu i downtempo. Album sprawia wrażenie nagranego w podziemnym barze, gdzie analogowe brzmienia spotykają się z cyfrową precyzją. Jest tu miejsce na groove, na melancholię i na subtelną ironię. To płyta, która nie narzuca się słuchaczowi, raczej powoli infiltruje jego uwagę, pozostając w pamięci na dłużej.
Zestawienie domyka Yagya – „Vor” (2025), album stricte ambientowy, lecz pozbawiony monotonii. Islandzki producent operuje dźwiękiem jak materią geologiczną: warstwy brzmień narastają powoli, tworząc przestrzeń niemal topograficzną. „Vor” to muzyka trwania, nie akcji; idealna do refleksji, pisania, długich samotnych przejazdów. Album, który nie tyle się słucha, co w którym się przebywa.
MIEJSCA
Rok 2025 okazał się wyjątkowo hojnym pod względem podróży. Miejsc, które odwiedziłem, było mnóstwo, a każde z nich oferowało unikalną mozaikę doświadczeń od krajobrazów i architektury po lokalne rytuały i zapachy. Niektóre pozostają w pamięci jak migawki z podróży fotograficznej: krótkie, intensywne, trudno je zapomnieć. Gdybym jednak miał wskazać trzy lokalizacje, które w tym roku dominowały w moim osobistym pejzażu podróżniczym, nie budziłoby to wątpliwości.
Suwalszczyzna to kraina kontrastów, gdzie jeziora i lasy tworzą krajobraz niemal pierwotny, a przestrzeń wydaje się nieograniczona. Jazda rowerem wśród pagórków i jezior przypominała wyprawę przez naturalny labirynt – wymagającą, ale niezwykle satysfakcjonującą. Suwalszczyzna zachwyca zarówno detalem przyrodniczym, jak i rozległością widoków, które zdają się rozciągać poza horyzont.
Varenna, włoska perła nad jeziorem Como, to miejscowość, w której architektura z epoki renesansu i baroku stapia się z krajobrazem jeziora i gór. Spacer wąskimi, brukowanymi uliczkami sprawia wrażenie podróży w czasie, a panorama na wodę i okoliczne szczyty jest równie fotogeniczna, co inspirująca. To miejsce, gdzie cisza ma swój ciężar i sens, a każdy kadr aparatu wydaje się należeć do własnej, osobnej narracji.
Wygryny – wioska na Mazurach to z kolei spotkanie z Mazurami mniej znanymi, bardziej dzikimi i nieoczywistymi. Jeziora, lasy i bagienne ścieżki tworzą pejzaż wymagający uważności, a jednocześnie hojny w nagrody: spokój, przestrzeń i momenty bliskiego kontaktu z naturą. To doświadczenie w duchu slow travel – rower, kajak, piesze wędrówki i rozmowy z lokalnymi mieszkańcami, którzy w subtelny sposób odzwierciedlają rytm tego miejsca.
SERNIK
Rok 2025 obfitował w serniki, a wybór najlepszych doświadczeń okazał się przyjemnie trudny. Trzeba tu odnotować, że wiele wybitnych serników jadłem w domu, przygotowanych przez moją Kasię, ale top 3 dotyczy przede wszystkim miejscówek, w których sernik okazał się niezapomniany poza domem.
Strh, Zakopane – miejsce, w którym górska atmosfera spotyka się z kulinarną precyzją. Sernik miał konsystencję aksamitną, a delikatna nuta wanilii i lekka kwasowość twarogu doskonale równoważyły górski chłód.
Pod Zachodzącym Słońcem, Giżycko – mazurska enklawa smaku, gdzie sernik zyskał charakter dzięki lokalnym dodatkom i subtelnemu karmelizowaniu wierzchu. Każdy kęs współgrał z krajobrazem jeziora, tworząc niemal synestetyczne doświadczenie.
Laba, Opole – urbanistyczny kontrapunkt do poprzednich dwóch, gdzie sernik był intensywny w smaku, perfekcyjnie wyważony między słodyczą a teksturą. Miejsce, które łączyło dobrą kawę, muzykę i deser, w którym tradycja spotykała się z nowoczesnością.
BIKE RIDES
Rok 2025 obfitował w kilometry pokonywane na dwóch kółkach. Tras i szlaków było naprawdę mnóstwo, każda z nich oferowała odmienne doświadczenia od rytmu pedałowania, po krajobraz i architekturę mijanych miejsc. Na liście nie zmieściły się choćby takie perełki, jak: Podlasie, Velo Soła, Opole, Większyce czy Leśna Rajza, nie wspominając o wielu innych, które również dostarczały satysfakcji.
Jeśli jednak miałbym wskazać top 3 tras rowerowych, które w tym roku zdominowały moje osobiste zestawienie, wyglądałoby to następująco:
Wigierski Park Narodowy – szlaki w tej krainie to prawdziwa uczta dla zmysłów i kondycji. Pagórki, jeziora i rozległe lasy tworzą pejzaż niemal pierwotny, w którym każda chwila spędzona na rowerze staje się intensywnym doznaniem sensorycznym.
Mazurska Pętla Rowerowa – klasyka w nowym wydaniu, tym razem odkryta w mniej oczywistych miejscach, gdzie jeziora, kanały i lasy tworzą naturalną mozaikę tras rowerowych. Pełen balans między wysiłkiem fizycznym a kontemplacją krajobrazu sprawia, że każda wędrówka staje się medytacją w ruchu.
Velo Czorsztyn – trasa górska, która łączy wysiłek z widokową nagrodą. Przełęcze, zjazdy i panoramy jeziora Czorsztyńskiego czynią z niej doświadczenie dynamiczne, wymagające, ale satysfakcjonujące. Rower staje się tu narzędziem eksploracji zarówno terenu, jak i własnych możliwości.
EVENTS
Rok 2025 obfitował w wydarzenia kulturalne i muzyczne, ale w moim osobistym zestawieniu zwycięzca mógł być tylko jeden. Trudno tu szukać kompromisów: wrażenia, które zapewniło, były nieporównywalne z żadnym innym eventem, a atmosfera, organizacja i energia uczestników ustawiły poprzeczkę wyjątkowo wysoko.
Bezkonkurencyjnie numer 1 to Uroczysko Festival – festiwal, który łączy muzykę, sztukę i naturę w doświadczenie totalne. Każda edycja to przestrzeń rytuału, wspólnoty i autentycznej pasji, w której uczestnik staje się częścią opowieści, a nie tylko obserwatorem.
Wystawa Fotografii Włodzimierza Protasiewicza – Topiło – ekspozycja, która zachwyca zarówno kunsztem technicznym, jak i głębią wizualnej narracji. Prace Protasiewicza pokazują, jak fotografia może zatrzymać czas i jednocześnie opowiedzieć historię miejsca i człowieka.
Wernisaż pokonkursowy – XXX Konkurs Fotograficzny „Zabytkowa architektura wsi opolskiej 2025” – wydarzenie, które stanowiło doskonałą panoramę współczesnej fotografii dokumentalnej i krajobrazowej w regionie. Spotkanie z twórcami i ich interpretacjami architektury wsi pozwalało na wymianę doświadczeń i inspiracji, czyniąc z wernisażu prawdziwy dialog artystyczny.
COFFEE SPOTS
Rok 2025 upłynął pod znakiem kawowych eksploracji – odwiedziłem chyba setki miejsc, testując zarówno klasyki, jak i lokalne nisze. Wybór był ogromny, a jakość niestety nie zawsze dorównywała ambicjom i oczekiwaniom, co sprawiało, że doświadczenie było jednocześnie przyjemne i wymagające selekcji.
Via Paglia Coffee – Bergamo – kawiarnia, która łączy włoską tradycję parzenia z nowoczesną precyzją baristyczną. Każda filiżanka to małe dzieło sztuki, a przestrzeń sprzyja długiemu, refleksyjnemu pobytowi.
Laba – Opole – miejsce, w którym urbanistyczny klimat spotyka się z perfekcyjnie przygotowaną kawą. Atmosfera i dbałość o detale sprawiają, że jest to kawiarnia równie inspirująca do pracy, co do rozmowy.
Arka Cafe – Lanckorona – kameralna przestrzeń, w której kawa staje się pretekstem do spowolnienia i kontemplacji. Każdy łyk harmonizuje z lokalnym rytmem miasteczka, tworząc doświadczenie niemal synestetyczne.
2025 płynął powoli, jak miękkie światło przez liście. Dni wypełniała bliskość – Zojka, Kasia, rodzina, przyjaciele, czasem nawet moi uczniowie. Każdy moment miał swój rytm, każda chwila swoje znaczenie.
Jestem wdzięczny za ten rok. Za tysiące kilometrów przejechanych na rowerze i podróże campervanem, które uczyły, że bycie „gdzieś” nie zawsze zależy od odległości. Za miejsca, w których czas zachowywał się całkiem przyzwoicie, za poranki z kawą w ogrodzie i wieczorne rozmowy o zachodzie słońca, za chwile uchwycone jak dobre zdjęcia – ulotne, ale pełne znaczenia. Za śmiech córki, dobry sernik i przyjaciół, którzy sprawiają, że codzienność smakuje lepiej.
W 2026 wchodzę spokojnie, z wdzięcznością i uśmiechem. Bo życie najlepiej smakuje w małych porcjach, a kolekcjonowanie tych małych szczęść to prawdziwa sztuka. Pięknego 2026!
